Funt szterling to najstarsza nieprzerwanie funkcjonująca waluta w Europie, wprowadzona do obiegu w 1158 roku i do dziś pozostająca oficjalnym środkiem płatniczym Wielkiej Brytanii. Jego aktualny kurs na koniec lipca 2026 roku oscyluje wokół 5,05 zł za 1 GBP, co czyni go jedną z najsilniejszych walut świata. Zapraszam do lektury artykułu, w którym szczegółowo opisuję fascynującą historię szterlinga, jego nominały oraz mechanizmy wpływające na jego wartość.
Skąd pochodzi nazwa funt szterling?
Pochodzenie nazwy brytyjskiej waluty jest dwuczłonowe i dość ciekawe. Człon „funt” jest stosunkowo oczywisty i wywodzi się od starożytnej rzymskiej jednostki wagi, określanej jako „libra” lub „libra pondo”. To właśnie od łacińskiego słowa libra pochodzi charakterystyczny symbol waluty – „£”, będący stylizowaną, przekreśloną literą „L”.
Zdecydowanie więcej wątpliwości budzi drugi człon nazwy, czyli „szterling”. Oficjalne miano „pound sterling” zostało nadane, aby odróżnić brytyjską jednostkę monetarną od innych funtów, na przykład egipskiego czy libańskiego. Jedna z najbardziej uznanych teorii etymologicznych wiąże tę nazwę z działalnością niemieckich i holenderskich kupców, których w średniowiecznej Anglii nazywano „Easterlingami”. Od ich nazwy miał wywodzić się termin „sterling”, który w kontekście srebra oznaczał jego najwyższą próbę i niezawodność.
Jak wyglądała historia funta na przestrzeni wieków?
Korzenie tej waluty sięgają jeszcze głębiej niż XII-wieczna reforma Henryka II. Już w VIII wieku anglosaski król Offa ustanowił srebrnego pensa, którego waga odpowiadała 1/240 starożytnego funta, głównym środkiem płatniczym. Przez stulecia system ten funkcjonował w oparciu o kruszec, a w 1816 roku dokonano fundamentalnej zmiany – wymienialność funta ze srebra została zastąpiona złotem.
System waluty sztabowo-złotej został ostatecznie porzucony 21 września 1931 roku na fali wielkiego kryzysu. Dewaluacja, która nastąpiła po tej decyzji, osłabiła brytyjską walutę o 20%. Od tego momentu próbowano stabilizować kurs funta, wiążąc go początkowo z dolarem amerykańskim, co jednak nie uchroniło go przed kolejnymi zawirowaniami, w tym 30-procentową dewaluacją w 1949 roku.
Droga do systemu dziesiętnego
Przez wieki funt opierał się na skomplikowanym, trójstopniowym podziale. Aż do 15 lutego 1971 roku jeden funt dzielił się na 20 szylingów, a każdy szyling na 12 pensów, co dawało w sumie 240 pensów w funcie. System ten, choć historycznie uzasadniony, był niepraktyczny w rozliczeniach międzynarodowych i codziennym handlu.
W 1971 roku, w dniu nazwanym „Decimal Day”, Wielka Brytania przeszła na powszechnie obowiązujący system dziesiętny. Od tego czasu jeden funt równa się 100 pensom, a potocznie na nowe monety mówiono początkowo „new penny”, by odróżnić je od starych nominałów. Ta zmiana uprościła mechanizmy finansowe i dostosowała brytyjski pieniądz do światowych standardów.
Najważniejsze kryzysy walutowe XX i XXI wieku
Funt wielokrotnie znajdował się pod ogromną presją spekulantów. W 1966 roku, w obliczu gwałtownie spadającego kursu, rząd brytyjski wprowadził restrykcyjne ograniczenia dewizowe, zakazując turystom wywozu z kraju kwot przekraczających 50 funtów. Ograniczenia te zniesiono dopiero po czterech latach.
Najbardziej spektakularnym wydarzeniem była jednak „Czarna Środa” – 16 września 1992 roku. Po włączeniu funta do europejskiego systemu ERM i powiązaniu jego kursu z marką niemiecką, grupa inwestorów pod wodzą George’a Sorosa przeprowadziła zmasowany atak spekulacyjny. W jego wyniku Bank Anglii został zmuszony do opuszczenia mechanizmu ERM, a wartość funta w ciągu kilku dni runęła o 25%, przynosząc Sorosowi ponad miliard dolarów zysku.
W 2016 roku funtem ponownie zatrzęsły wydarzenia polityczne. Wynik referendum w sprawie Brexitu wywołał ogromną niepewność na rynkach, co poskutkowało gwałtownymi wahaniami kursu GBP i trwałym osłabieniem waluty. Decyzja o opuszczeniu Unii Europejskiej ukształtowała brytyjską politykę monetarną na kolejne lata.
Jakie nominały funta są obecnie w obiegu?
Współczesny brytyjski system monetarny jest przejrzysty i opiera się na podziale dziesiętnym. W codziennym obiegu funkcjonują monety o nominałach 1, 2, 5, 10, 20 i 50 pensów oraz monety o wartości 1 funta i 2 funtów. Wygląd monet jest regularnie aktualizowany – emisje z wizerunkiem królowej Elżbiety II odzwierciedlały zmieniający się z wiekiem wygląd monarchini.
W 2017 roku Brytyjska Mennica Królewska, która jest najstarszą tego typu instytucją w Europie, wprowadziła do obiegu nową, przełomową monetę jednofuntową w kształcie dwunastokąta. Był to pierwszy taki eksperyment w historii funta brytyjskiego.
Wyższe nominały emitowane są w formie banknotów. W Anglii i Walii obowiązują powszechnie banknoty o wartościach 5, 10, 20 i 50 funtów. Wyjątkiem są Szkocja oraz Irlandia Północna, gdzie lokalne banki emisyjne wprowadzają do obiegu również banknot o nominale 100 funtów. Na awersach współczesnych nominałów do 2022 roku widniał portret królowej Elżbiety II, który w nowszych emisjach jest zastępowany wizerunkiem króla Karola III.
Co wpływa na aktualny kurs funta?
Na wartość brytyjskiej waluty oddziałuje splot czynników. Instytucją mającą fundamentalny wpływ na siłę GBP jest Bank Anglii (Bank of England), który pełni funkcję banku centralnego Wielkiej Brytanii. To właśnie on ustala stopy procentowe i jest wyłącznym emitentem banknotów na terenie Anglii i Walii. Jego decyzje dotyczące kosztu pieniądza bezpośrednio przekładają się na notowania funta na globalnym rynku Forex.
Nie bez znaczenia pozostają wskaźniki gospodarcze napływające z brytyjskiego rynku pracy. Na przykład, niespodziewane osłabienie danych o zatrudnieniu w lipcu 2026 roku wywołało wyraźną wyprzedaż funta. Rynki bacznie obserwują też procesy polityczne i geopolityczne, z których najmocniejszym w ostatnich latach okazało się referendum w sprawie Brexitu oraz jego długofalowe konsekwencje dla brytyjskiej gospodarki.
Znaczenie kursu GBP/PLN dla Polaków
Notowania pary GBP/PLN mają fundamentalne znaczenie dla bardzo licznej grupy Polaków. Ponad milion osób mieszkających i pracujących na Wyspach każdego dnia opiera swoje decyzje finansowe na aktualnym kursie, który bezpośrednio przekłada się na realną wartość ich zarobków oraz opłacalność transferów pieniężnych wysyłanych do rodzin w kraju.
Wzrost kursu funta do złotego zwiększa siłę nabywczą emigrantów, z kolei jego spadek może wyraźnie obniżyć atrakcyjność pracy w Wielkiej Brytanii. 22 lipca 2026 roku w południe kurs GBP/PLN wyniósł 5,0744 zł, a kilka dni później, 27 lipca o poranku, za jednego funta płacono 5,0533 zł, przy notowaniach do dolara na poziomie 1,3353 USD i do euro 1,1702 EUR. Zmiany te sprawiają, że monitoring notowań stał się codzienną praktyką wielu gospodarstw domowych zaangażowanych w zagraniczne przepływy pieniężne.
Jaką pozycję zajmuje funt na arenie międzynarodowej?
Funt szterling niezmiennie znajduje się w ścisłej czołówce najważniejszych walut globu. Biorąc pod uwagę udział w międzynarodowych rezerwach walutowych, GBP plasuje się w pierwszej czwórce, obok takich tuzów jak dolar amerykański, euro oraz jen japoński. Szacuje się, że funty stanowią około 5% całkowitych globalnych rezerw walutowych.
Pozycja ta wynika z ugruntowanej, wielowiekowej historii oraz z faktu, że Wielka Brytania pozostaje jednym z największych globalnych ośrodków finansowych. Choć po II wojnie światowej dominującą rolę przejął dolar amerykański, funt nadal jest postrzegany jako stabilny i wiarygodny składnik portfela inwestycyjnego wielu banków centralnych na świecie. Należy on również do grona najbardziej zmiennych walut, a jego kurs podlega dynamicznym wpływom zarówno politycznym, jak i gospodarczym.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Skąd pochodzi nazwa „funt” w nazwie funt szterling?
Część „funt” wywodzi się z łacińskiej jednostki wagi libra, od której pochodzi też znak waluty ‚£’.
Co oznacza słowo „szterling” w nazwie pound sterling?
Termin „szterling” prawdopodobnie pochodzi od średniowiecznych kupców zwanych Easterlingami i oznaczał wysoką próbę srebra oraz jego niezawodność.
Kiedy funt przeszedł z podziału na szylingi i pensy na system dziesiętny?
Przejście na system dziesiętny nastąpiło w „Decimal Day”, 15 lutego 1971 roku, gdy jeden funt został równy 100 pensom.
Jakie były kluczowe zmiany walutowe funta w XX wieku?
W XX wieku funt zerwał z parytetem do złota w 1931 roku, doświadczył znaczących dewaluacji i kryzysów, m.in. w 1949 roku oraz podczas „Czarnej Środy” w 1992 roku.
Które nominały monet i banknotów są obecnie w obiegu w Wielkiej Brytanii?
W obiegu są monety 1, 2, 5, 10, 20, 50 pensów oraz 1 i 2 funty, a banknoty o wartości 5, 10, 20 i 50 funtów (w Szkocji i Irlandii Płn. występują też 100-funtówki).
Jakie instytucje i czynniki wpływają na kurs funta?
Główny wpływ ma Bank Anglii poprzez ustalanie stóp procentowych, a także dane z rynku pracy oraz wydarzenia polityczne i geopolityczne.
Jak Brexit wpłynął na wartość funta?
Wynik referendum z 2016 roku wywołał silną niepewność i trwałe osłabienie kursu funta, wpływając na politykę monetarną Wielkiej Brytanii.
Dlaczego kurs GBP/PLN jest ważny dla Polaków mieszkających w Wielkiej Brytanii?
Kurs bezpośrednio determinuje realną wartość zarobków emigrantów i opłacalność przelewów do Polski, dlatego wielu Polaków śledzi jego notowania na co dzień.
