Słowo „szponcić” oznacza dziś – w zależności od okoliczności – albo robienie czegoś wątpliwego, cwaniakowanie i igranie z ryzykiem, albo pełne podziwu wskazywanie na czyjąś szaloną kreatywność i umiejętność flirtu. W 2025 roku właśnie ten czasownik zwyciężył w plebiscycie Młodzieżowe Słowo Roku organizowanym przez Wydawnictwo Naukowe PWN. Zapraszamy do poznania jego intrygującej historii oraz szerszego kontekstu młodzieżowej mowy.
Geneza słowa „szponcić”
Rzeczownik szpont pierwotnie wcale nie kojarzył się z młodzieżowym luzem – oznaczał drewnianą zatyczkę do beczki. W slangu przestępczym sprzed stu lat nabrał jednak zupełnie innego wymiaru i stał się synonimem oszustwa bądź kradzieży. Z czasem w gwarach miejskich pojawił się czasownik szponcić, używany na określenie kombinowania, intrygowania i celowego wywoływania nieporozumień.
Ten podwójny – i pierwotnie mało szlachetny – rodowód sprawił, że słowo niosło ze sobą wyraźny ładunek emocjonalny. Eksperci podkreślają, iż podobną drogę przeszły wcześniej takie wyrazy jak sztos czy numer, które również wywodzą się z języka więziennego.
Rzeczownik szpont oznaczał pierwotnie zatyczkę beczki, ale w slangu więziennym sprzed stu lat także oszustwo lub kradzież.
Współczesne znaczenia słowa „szponcić”
Dziś czasownik ten funkcjonuje w dwóch pozornie sprzecznych sensach, a o jego odbiorze decyduje kontekst. W znaczeniu negatywnym szponcić bliskie jest oszukiwaniu, igraniu z czymś niestosownym, cwaniakowaniu i robieniu czegoś, co nie do końca jest właściwe czy legalne. Równocześnie może wyrażać autentyczny podziw – wtedy odnosi się do organizowania czegoś niebanalnego, odważnego flirtu albo podejmowania szalonych, kreatywnych wyzwań.
Przytoczmy przykłady z internetu. Gdy ktoś mówi: „Słyszałeś, jak mi kapcie piszczały na zakręcie? – Całe osiedle słyszało, jak szponcisz tą betą”, chodzi o popisywanie się i lansowanie. Z kolei zdanie: „Szponcisz pod tą maską od rana, a fura dalej nie hula” opisuje długie grzebanie przy silniku i kombinowanie. Rzeczownik szpont natomiast samodzielnie określa zamieszanie, wydarzenie, błąd lub efektowny trik.
Ta niejednoznaczność sprawia, że szponcić doskonale wpisuje się w potrzebę ekspresji młodych osób – jednym słowem można opisać zarówno sytuację ryzykowną, jak i godną uznania.
Dlaczego „szponcić” wygrało plebiscyt?
Jubileuszowa, dziesiąta edycja plebiscytu PWN zgromadziła piętnaście finałowych propozycji, jednak to właśnie szponcić zdobyło najwięcej głosów internautów. Profesor Marek Łaziński, członek jury, zwraca uwagę na fakt, że „język młodzieży naprawia złe słowa” – przejmuje określenia o więziennym rodowodzie i nadaje im nowe, często pozytywne znaczenie. Podobny los spotkał niegdyś słowa sztos czy numer.
Nie wiemy, czy takie wartościowanie pozytywne charakteryzuje komunikację młodych, czy tylko nastawienie do językowej zabawy. W każdym razie i w tym roku wygrało słowo, które można odczytać pozytywnie, choć pochodzenie ma nie do końca szlachetne.
W tegorocznej czołówce znalazły się również wyrażenia wyrażające czystą aprobatę – jak klasa, slay czy szacun – co wskazuje na to, że młodzi chętnie sięgają po formy niosące emocje uznania i podziwu.
Co jeszcze trafiło na finałową listę?
Finałowa piętnastka plebiscytu doskonale obrazuje różnorodność współczesnej mowy młodzieżowej – od memicznych idiomów liczbowych po anglicyzmy i skrótowce. Poniższa tabela przybliża kilka z nich.
| Słowo / Wyrażenie | Znaczenie / Interpretacja | Źródło / Pochodzenie |
| 6 7 | Elastyczny idiom liczbowy – może być żartem, okrzykiem radości lub sygnałem podtrzymującym kontakt | Utwór Skrilla „Doot Doot” i mem z krzyczącym chłopcem |
| brainrot | Określenie treści czysto rozrywkowych, pochłanianych bezrefleksyjnie w mediach społecznościowych | Angielskie „gnicie mózgu” |
| slay | Wyraz podziwu dla kogoś lub czegoś robiącego wrażenie, dziś używany także jako pochwała | Angielski czasownik „zabijać”, ewoluował w slangu do znaczenia pozytywnego |
| tuff | Trudny, ciężki, a w kontekście mody i TikToka – imponujący, atrakcyjny | Angielskie „tough” przez TikTokowe interpretacje |
| freaky | Dziwaczny, ekscentryczny, niepokojący, niekiedy o podtekście erotycznym | Angielskie „freaky” – niesamowity, osobliwy |
Szczególnie interesujące są dźwiękowe i wizualne memy, które żyją własnym życiem na TikToku i poza nim. To one napędzają zjawisko nazywane przez badaczy estetyką nonsensu.
Fenomen cyfrowego karnawału
Wyrażenia takie jak 6 7 czy skibidi stanowią esencję internetowego karnawału – pozbawione stałej definicji, funkcjonują niczym sample w kulturze remiksu. Młodzi użytkownicy nie potrzebują już spójnej narracji: wystarczy fragment – powtarzany, remiksowany, rytualnie odtwarzany – który daje poczucie przynależności do grupy rozumiejącej, że „to jest śmieszne” i „to jest nasze”.
W epoce nadmiaru to emocje są jedynymi zasobami, które wciąż mogą być świeże i atrakcyjne.
Właśnie dlatego w finałach plebiscytu od lat nie brakuje słów, które – jak szponcić – pierwotnie niosły inne znaczenia. Ekspresja bierze górę nad treścią, a wspólne zanurzenie w absurdzie buduje wspólnotę szybciej niż tradycyjna argumentacja.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Co oznacza słowo „szponcić” w dzisiejszym użyciu?
Ma dwa znaczenia: może opisywać cwaniakowanie i działania na granicy prawa, albo wyrażać podziw dla odważnej, kreatywnej akcji czy flirtu.
Skąd pochodzi wyraz „szponcić”?
Wywodzi się od rzeczownika „szpont”, pierwotnie zatyczki do beczki, który w slangu więziennym stał się synonimem oszustwa, a potem przeszedł do miejskich gwar jako czasownik opisujący kombinowanie.
Dlaczego „szponcić” wygrało plebiscyt Młodzieżowe Słowo Roku 2025?
Zdobyło najwięcej głosów internautów, a eksperci wskazują, że młodzież często przejmując słowa o niechlubnym pochodzeniu, nadaje im nowe, często pozytywne znaczenia.
Czy „szponcić” ma jedno ustalone znaczenie?
Nie; sens zależy od kontekstu i może być odbierany zarówno negatywnie, jak i jako wyraz uznania dla czyjegoś popisu.
Jakie przykłady użycia „szponcić” podano w artykule?
Przytoczono zdania opisujące lans i popisywanie się oraz długie kombinowanie przy silniku, pokazując różnorodność zastosowań.
Jakie inne słowa znalazły się w finale plebiscytu?
Wśród finalistów wymieniono m.in. „6 7”, „brainrot”, „slay”, „tuff” i „freaky”, reprezentujące memy, anglicyzmy i idiomy liczbowe.
Jaką rolę odgrywają memy i TikTok w kształtowaniu młodzieżowego języka?
Dźwiękowe i wizualne memy funkcjonują jako remiksy i fragmenty kultury, które łączą młodych i napędzają nowe formy ekspresji bez potrzeby stałej definicji.
