Pełnoskalowa wojna na Ukrainie wybuchła 24 lutego 2022 roku około godziny 5.00 czasu ukraińskiego, gdy Federacja Rosyjska rozpoczęła ataki rakietowe i wkroczyła na terytorium Ukrainy z kilku kierunków. Była to eskalacja konfliktu rozpoczętego już w 2014 roku zajęciem Krymu i walkami w Donbasie. Przyczyny, najważniejsze wydarzenia oraz skutki wojny przedstawiamy poniżej.
Od kiedy trwa wojna rosyjsko-ukraińska?
W sensie politycznym i militarnym wojna rosyjsko-ukraińska trwa od lutego 2014 roku. Wtedy Rosja przeprowadziła operację na Krymie, doprowadziła do jego aneksji, a następnie wsparła separatystyczne struktury w obwodach donieckim i ługańskim. Konflikt miał początkowo charakter wojny hybrydowej, łączącej działania wojskowe, propagandę, cyberataki i presję polityczną.
Jej druga faza rozpoczęła się 24 lutego 2022 roku. Tego dnia rosyjskie wojska zaatakowały Ukrainę na dużą skalę. Władimir Putin, prezydent Federacji Rosyjskiej i zwierzchnik jej sił zbrojnych, nazwał operację „specjalną operacją wojskową”. Zgodnie z prawem międzynarodowym był to akt agresji przeciwko suwerennemu państwu.
| Etap konfliktu | Data | Najważniejsze wydarzenie |
| Początek wojny | Luty 2014 | Zajęcie Krymu i rozpoczęcie walk w Donbasie |
| Eskalacja | Jesień 2021 | Koncentracja rosyjskich wojsk przy granicy Ukrainy |
| Inwazja pełnoskalowa | 24 lutego 2022 | Atak Rosji z terytorium Rosji, Białorusi, Krymu i Donbasu |
Jakie były przyczyny inwazji Rosji na Ukrainę?
Jedną z przyczyn była polityka Kremla, który traktował Ukrainę jako strefę własnych wpływów oraz bufor oddzielający Rosję od NATO. Rosyjskie władze sprzeciwiały się zacieśnianiu przez Kijów relacji z Unią Europejską i państwami Sojuszu Północnoatlantyckiego. Ukraina nie była jednak członkiem NATO, a decyzja o wyborze sojuszy należy do suwerennego państwa.
Po protestach Euromajdanu i ucieczce prezydenta Wiktora Janukowycza w 2014 roku Rosja uznała zmianę władz w Kijowie za zagrożenie dla swoich interesów. Wkroczenie na Krym oraz wsparcie separatystów w Donbasie doprowadziły do trwałego zerwania relacji między oboma państwami.
W lipcu 2021 roku Putin opublikował tekst przedstawiający Rosjan, Ukraińców i Białorusinów jako jeden naród. Taka narracja podważała odrębność ukraińskiej państwowości i była wykorzystywana do uzasadniania roszczeń terytorialnych. Kreml twierdził też, że Ukraina jest kontrolowana przez Zachód, choć tezy o planowanym ataku Ukrainy na Rosję oraz o „ludobójstwie” w Donbasie nie znalazły potwierdzenia.
Żądania wobec NATO
W grudniu 2021 roku Rosja przedstawiła Stanom Zjednoczonym i NATO projekty porozumień określanych jako gwarancje bezpieczeństwa. Domagała się między innymi rezygnacji z dalszego rozszerzania Sojuszu, wycofania części infrastruktury wojskowej z Europy Środkowo-Wschodniej oraz ograniczenia obecności wojskowej państw NATO.
NATO odrzuciło te żądania, wskazując na prawo państw do samodzielnego wyboru systemu bezpieczeństwa. W styczniu 2022 roku odbyły się rozmowy w Genewie oraz posiedzenie Rady NATO–Rosja, lecz nie przyniosły porozumienia.
Co wydarzyło się przed 24 lutego 2022 roku?
Rosja zaczęła gromadzić wojska przy granicy z Ukrainą już wiosną 2021 roku. Jesienią przeprowadziła ćwiczenia „Zapad 2021”, po których część sprzętu i zaplecza dowodzenia pozostała w pobliżu ukraińskiej granicy. W styczniu 2022 roku rozmieszczono tam ponad 120 tysięcy rosyjskich żołnierzy.
Wspólne manewry rosyjsko-białoruskie „Sojusznicza Stanowczość 2022” miały zakończyć się 20 lutego. Białoruś udostępniła jednak Rosji swoje poligony, bazy i terytorium, co ułatwiło późniejszy atak na północną Ukrainę.
Od 17 lutego gwałtownie wzrosła liczba ostrzałów w Donbasie. Przywódcy separatystycznych struktur ogłosili ewakuację kobiet i dzieci do Rosji oraz mobilizację mężczyzn. Według analiz Ośrodka Studiów Wschodnich działania te mogły służyć stworzeniu pretekstu do rosyjskiej interwencji.
21 lutego Putin uznał niepodległość Donieckiej Republiki Ludowej i Ługańskiej Republiki Ludowej. Następnego dnia rosyjski parlament zezwolił na użycie wojsk poza granicami państwa. Organizacja Narodów Zjednoczonych oceniła tę decyzję jako naruszenie suwerenności i integralności terytorialnej Ukrainy.
Jak rozpoczęła się pełnoskalowa inwazja?
24 lutego około godziny 3.45 czasu polskiego rosyjska telewizja wyemitowała przemówienie Putina. Około godziny 4.00 rozpoczęły się ataki rakietowe na lotniska, stanowiska dowodzenia, składy broni i inne obiekty wojskowe. Rosyjskie wojska lądowe ruszyły równocześnie z kilku stron.
Natarcie prowadzono z terytorium Rosji na północy i wschodzie, z Białorusi w kierunku Kijowa, z okupowanego Krymu na południu oraz z terenów kontrolowanych przez separatystów w Donbasie. Rosyjskie lotnictwo nie zdołało jednak zniszczyć ukraińskiej obrony powietrznej ani zdobyć pełnej przewagi w powietrzu.
Najważniejsze kierunki ataku
Kijów był najważniejszym celem politycznym. Rosyjskie dowództwo zakładało szybkie okrążenie stolicy, obalenie władz i utworzenie podporządkowanego Moskwie rządu. Desant na lotnisko Hostomel początkowo się powiódł, lecz Ukraina odzyskała kontrolę nad obiektem i uniemożliwiła przerzut ciężkiego sprzętu drogą lotniczą.
Drugim ważnym kierunkiem był Charków, położony niedaleko granicy z Rosją. Ciężkie walki wybuchły także w Donbasie, gdzie ukraińska obrona była rozbudowywana od 2014 roku. Na południu Rosjanie zajęli między innymi obiekty umożliwiające dostarczanie wody na Krym i posuwali się w stronę Chersonia oraz Mariupola.
Dlaczego rosyjski plan nie zadziałał?
Rosja zakładała, że Ukraina szybko utraci zdolność do obrony, a część mieszkańców przyjmie rosyjskie wojska przychylnie. Ukraińskie siły zbrojne stawiły jednak silny opór. Dysponowały doświadczeniem zdobytym podczas ośmiu lat walk w Donbasie oraz nowoczesną bronią przeciwpancerną i przeciwlotniczą.
Problemy rosyjskiej armii obejmowały niewydolną logistykę, braki paliwa, trudności z dowodzeniem i ataki na kolumny zaopatrzeniowe. Pod koniec marca 2022 roku Rosja wycofała wojska spod Kijowa i przeniosła ciężar działań na wschód oraz południe.
Najważniejsze etapy wojny po rozpoczęciu inwazji
Wiosną 2022 roku walki koncentrowały się wokół Mariupola, Chersonia i Donbasu. 20 maja zakończyły się działania w Mariupolu, a w lipcu siły ukraińskie wycofały się z Lisiczańska. Jesienią Ukraina przeprowadziła udaną kontrofensywę w obwodzie charkowskim i 11 listopada odzyskała Chersoń.
Na przełomie 2022 i 2023 roku najcięższe starcia toczyły się o Bachmut. Rosja zajęła miasto w maju 2023 roku, ponosząc przy tym znaczne straty. W czerwcu tego samego roku zniszczenie zapory w Nowej Kachowce doprowadziło do katastrofy humanitarnej i środowiskowej.
W 2024 roku Rosjanie zajęli Awdijiwkę oraz Wuhłedar i rozpoczęli natarcie w obwodzie charkowskim. Ukraina przeprowadziła także operację w obwodzie kurskim w Rosji. Konflikt przybrał charakter wojny pozycyjnej, w której ogromne znaczenie mają artyleria, rozpoznanie satelitarne, amunicja precyzyjna i drony FPV.
Pełnoskalowa inwazja rozpoczęła się 24 lutego 2022 roku, ale wojna rosyjsko-ukraińska trwa od 2014 roku.
Jakie są skutki wojny?
Wojna doprowadziła do śmierci i ranienia setek tysięcy żołnierzy oraz ofiar wśród ludności cywilnej. Dokładne dane pozostają trudne do ustalenia, ponieważ obie strony publikują niepełne i często sprzeczne informacje. Miliony osób opuściły swoje domy, a według danych UNHCR do 19 kwietnia 2022 roku Ukrainę opuściło ponad 5 milionów ludzi.
Polska przyjęła największą grupę uchodźców w regionie. Do kraju przez granicę wschodnią wjechało około 2,4 miliona osób, a część przybyła także przez Rumunię i Mołdawię. Unia Europejska uruchomiła po raz pierwszy mechanizm ochrony tymczasowej, zapewniający uchodźcom prawo pobytu, pracy, edukacji i opieki medycznej.
Międzynarodowa społeczność nałożyła na Rosję sankcje gospodarcze obejmujące banki, technologie, transport i eksport surowców. Do końca 2025 roku Unia Europejska przyjęła 19 pakietów sankcji. Ukraina otrzymała także pomoc finansową, humanitarną i wojskową o wartości przekraczającej 380 miliardów dolarów w okresie od stycznia 2022 do marca 2024 roku.
Zniszczenia objęły infrastrukturę energetyczną, mieszkania, szkoły, szpitale i zabytki. Według danych ukraińskiego resortu kultury do końca lipca 2026 roku uszkodzono lub zniszczono 1990 obiektów dziedzictwa kulturowego. Odpowiedzialność za część działań wojennych badają między innymi Międzynarodowy Trybunał Karny i Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Kiedy rozpoczęła się pełnoskalowa inwazja Rosji na Ukrainę?
Pełnoskalowa inwazja rozpoczęła się 24 lutego 2022 roku, gdy rosyjskie siły przeprowadziły ataki rakietowe i wkroczyły z kilku kierunków.
Od kiedy trwa konflikt rosyjsko-ukraiński w sensie politycznym i militarnym?
Konflikt trwa od lutego 2014 roku, kiedy Rosja przejęła Krym i wsparła separatystów w Donbasie.
Jakie były główne przyczyny rosyjskiej inwazji?
Przyczynami były dążenie Kremla do utrzymania wpływów nad Ukrainą, sprzeciw wobec zbliżania się Kijowa do UE i NATO oraz narracje podważające ukraińską suwerenność.
Co wydarzyło się bezpośrednio przed atakiem 24 lutego 2022 roku?
Rosja masowo gromadziła siły od wiosny 2021, przeprowadziła manewry i uznała niepodległość separatystycznych republik, a parlament wyraził zgodę na użycie wojsk poza granicami.
Jakie były główne kierunki rosyjskiego ataku w pierwszych dniach inwazji?
Natarcie prowadzono na Kijów, Charków, obszar Donbasu oraz z Krymu na południu, z użyciem ataków powietrznych i lądowych z kilku stron.
Dlaczego rosyjski plan szybkiego przejęcia kontroli nad Ukrainą nie powiódł się?
Ukraińskie siły stawiły silny opór, korzystając z doświadczenia i nowoczesnego uzbrojenia, podczas gdy rosyjska armia borykała się z problemami logistycznymi i dowodzenia.
Jakie były najważniejsze etapy konfliktu po rozpoczęciu inwazji?
Walki skoncentrowały się wokół Mariupola, Chersonia i Donbasu, następnie Ukraina przeprowadziła kontrofensywę odzyskując m.in. Chersoń, a długotrwałe walki toczyły się też o Bachmut.
Jakie skutki humanitarne i gospodarcze przyniosła wojna?
Wojna spowodowała setki tysięcy ofiar, masowe przesiedlenia milionów ludzi, zniszczenia infrastruktury oraz nałożenie licznych sankcji na Rosję i znaczną pomoc dla Ukrainy.
